HOME of Terug

 

Jacob van Maerlant: Spiegel Historiael


Het grootste werk dat van Maerlant schreef zou ook zijn laatste zijn. Hij schreef vanaf 1282 maar liefst 90.000 verzen van de Spiegel Historiael. Zijn opdrachtgever was graaf Floris V.


Deze bladzijde komt uit het enige handschrift dat alle gedeelten van de Spiegel historiael bevat die door Jacob van Maerlant zelf geschreven zijn. Omstreeks 1282 begon van Maerlant aan zijn laatste grote werk, zijn magnum opus: de vertaling in het Middelnederlands van het Speculum historiale van Vincent van Beauvais, een reuzenwerk van tweeëndertig boeken waarin de geschiedenis vanaf de schepping tot 1250 wordt behandeld. Nooit eerder had iemand het op zich genomen om zo’n groot geschiedkundig overzicht in het Nederlands te schrijven.

Van Maerlant schreef het op verzoek van graaf Floris V. Hij verdeelde het werk in vier delen, partieën genoemd, die elk uit acht boeken bestaan; alleen de tweede partie telt er zeven.

  • Hij begon met de eerste partie, die de geschiedenis behandelt vanaf de Schepping tot de dood van keizer Claudius.
  • De tweede partie sloeg hij over.
  • In de derde partie behandelde hij de geschiedenis van 381 tot 802.
  • Hij was bijna op twee derde van de vierde partie (18.000 verzen), toen hij de pen neerlegde om, zoals hij zelf zei, te rusten... vander vierder paertijen en te wachten tot God hem in staat zou stellen om het vervolg te dichten. Maar het is allemaal anders verlopen dan Van Maerlant had gehoopt. Lodewijk van Velthem, die in 1315 de onafgemaakte vierde partie voltooide, zegt daarin dat in die vierde partie van Maerlant sijns levens faelierde =overleed. Velthem had ondertussen de eindgrens van Vincents boek opgeschoven tot 1256 en voegde in één moeite nog een vijfde partie aan de serie toe, waarin hij de geschiedenis van 1256 tot 1316 behandelde. In de lacune van de tweede partie had Philip Utenbroeke reeds omstreeks 1300 voorzien.

    Van Maerlant was helemaal geen slaafs vertaler. Hij liet ongeveer de helft van het Speculum historiale weg, maar voegde zo'n 10.000 versregels toe in vergelijking met Vincents origineel. Het totale aantal Spiegel historiael-verzen van van Maerlants hand bedraagt ca. 91.000. Veel van de onderwerpen die hij wegliet, had hij reeds eerder in de Rijmbijbel behandeld. De informatie die hij toevoegde, ontleende hij aan tal van bronnen. Aan de geschiedenis van Brabant, Vlaanderen en Holland besteedde hij vanzelfsprekend veel meer aandacht dan Vincent van Beauvais. Dat zal hij zeker gedaan hebben om Floris V te behagen. Als graaf had Floris natuurlijk alle belang bij een goede geschiedenis van zijn gebieden.

  • West-Vlaanderen ca 1350 KA 20, fol. 3v.